پرسشی در خصوص «نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی»

اخیرا در ماهنامه مهرنامه، سال دوّم، شماره هجدهم، دی ۱۳۹۰ مصاحبه‌ایی با آقای آرش نراقی تحت عنوان «لیبرالیسم ترس یا لیبرالیسم منفی در آرای بازرگان: نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی«منتشر شده است که متن کامل آن را از اینجا و فایل پی دی اف آن را از اینجا میتوانید دسترسی داشته باشید. در خصوص این مصاحبه با ذکر مقدماتی سووالی از ایشان پرسیده ام که متن آن در ادامه می آید.

مقدمه اول:

در مصاحبه آمده است که جدای از لیبرالیسم، ایده تشکیل یک «ساخت سیاسی لیبرال» از منظر دینی نیز قابل دفاع است. که در چنین ساختی، آزادی های اساسی فرد محفوظ می ماند. این آزادی مقدمه دین داری انگاشته شده است چراکه اسلام آوردن باید در بستر و بر مبنای عقلانی صورت پذیرد. و لذا بر خود دین مقدم است. در این صورت شرط لازم مسلمانی آن است که فضای تحقیق و گزینش اخلاقی و آزاد در جامعه مسلمین گشوده باشد.

اما چنین فضای آزادی نیز ایجاب میکند که بپذیریم افرادی خواهند بود که در فضای آزاد گزینش درست را انتخاب نکرده و مسیری خواهند پیمود که ناحق است.

مقدمه دوم:

جناب نراقی در پاسخ به این پرسش که دین باوران می‌توانند به مخالفت با ایده ایجاد «ساخت سیاسی لیبرال» برخیزند چراکه در بستر لیبرال و آزاد عده‌ای می‌توانند انتخابی داشته باشند که آنها را از خدا دور کند، پاسخ داده اند که : اولا دین ورزی مقلدانه بر محققانه ارجحیت ندارد و ثانیا نگرانی چنین مومنی از آنجا می‌تواند ناشی شود که وی اعتقاد دارد دین در فضای آزاد و عقلانی توان دفاع از خود را ندارد و این یک اعتقاد اشتباه است، پس نباید نگران  ساخت سیاسی لیبرال بود.

اصل سووال:

فرد مومن نسبت به عملکرد خود و اثرات آن و پاسخوگی آن در قیامت نگران است. او قائل است که کوچکترین رفتار درست و نا درستی را باید پاسخگو باشد. این پاسخگویی نه تنها متوجه اعمال خود فرد است، بلکه متوجه اثراتی که بر دل و جان سایرین دارد هم می‌باشد. یعنی اگر فرد رفتار و گفتاری داشت که دیگران را به سمت خدا نزدیک و یا دور کند، او خود را در این نزدیکی و یا دوری از خداوند که برای سایرین اتفاق افتاده است، سهیم می‌داند.

از طرفی اگرچه درست است که دین داری تقلیدی چندان جایگاه با ارزشی ندارد. اما مومن همچنان می‌تواند نگران موارد زیر باشد:

1-      داشتن جایگاه بی ارزش بهتر از داشتن جایگاه منفی است. لذا فراهم آوردن بستری که عده ایی را به راه نادرست می‌کشاند، چندان قابل دفاع نیست حتی با قبول اینکه پذیرش اجباری راه درست، چندان ارزشی نداشته باشد.

2-      اگر مومن در ایجاد بستر آزاد سهیم باشد پس در نتایج آن هم سهیم است. و حال اینکه برای برخی ایجاد یک بستر لیبرال و آزاد به معنی دوری آنها از خداوند خواهد بود.(به تعبیر دکتر نراقی حق ناحق بودن) لذا مومن خود را می‌تواند در دوری این افراد سهیم و شریک دانسته و از آن نگران باشد.

در چنین حالتی، مومن ، بخصوص در بحث نظری،  شاید بپذیرد که در مجموع الگوی ساخت لیبرال برای دین داری مفید و یا حداقل بی ضرر است. اما با این حال او نمی‌تواند خود بنا به دلایل بالا به چنین ساختی دامن زند. لذا با این توضیحات، فرد مومن چگونه می‌تواند بدون دلنگرانی به ساخت سیاسی لیبرال روی آورد؟

برچسب‌ها: , , , ,

2 پاسخ to “پرسشی در خصوص «نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی»”

  1. امام خمینی و حق ناحق بودن « من و تو Says:

    […] من و تو گاه نوشتهای حامد ذاکر « پرسشی در خصوص “نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی… […]

  2. پاسخ دکتر نراقی « من و تو Says:

    […] پرسشی در خصوص “نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی” […]

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: